1. Podstawy anatomii i fizjologii człowieka

Aby zrozumieć potrzeby i problemy osób chorych i niesamodzielnych, z którymi na co dzień ma do czynienia opiekun medyczny, należy dobrze poznać anatomię i fizjologię organizmu ludzkiego, dlatego też, niniejszy moduł zostanie podporządkowany zagadnieniom związanym z anatomią i fizjologią człowieka.

2. Podstawy patologii. Wpływ choroby na stan psychiczny, sytuację społeczną jednostki i jej rodziny

Aby zrozumieć wpływ choroby na stan psychiczny podopiecznego, a także na sytuację społeczną podopiecznego i jego rodziny, najpierw należy poznać postawy i emocje wobec choroby, jakie odczuwa każdy człowiek.

3. Potrzeby i problemy osób chorych i niesamodzielnych w kontekście rozwoju psychofizycznego człowieka w poszczególnych fazach życia

Odczuwanie potrzeb motywuje do działania. Jednak nie każda potrzeba motywuje w ten sam sposób. Mając do wyboru zaspokojenie potrzeb podstawowych, fizjologicznych, jak np. jedzenie, oraz wyższego rzędu, np. drogie ubranie, zwykle w pierwszej kolejności zaspokajamy te podstawowe. Mamy trzy główne modele hierarchii potrzeb – model Maslowa, Webbera oraz ERG.

4. Diagnozowanie pacjenta. Metody i źródła zbierania danych do rozpoznawania problemów i potrzeb osoby chorej i niesamodzielnej

Termin diagnoza pochodzi z języka greckiego (dignosis) – oznacza rozpoznanie, a ściślej rozróżnienie, i na początku wiązał się jedynie z medycyną. Do nauk społecznych wprowadziła go Mary Richmond, pisząc o diagnozie w 1917 r. Współczesna interpretacja tego terminu podkreśla jego dwa składniki: zebranie potrzebnych danych i ich krytyczne opracowanie w drodze rozumowania.

5. Diagnozowanie i rozwiązywanie problemów i potrzeb osoby chorej i niesamodzielnej, prowadzenie dokumentacji

Klientem opieki długoterminowej jest osoba przewlekle chora i niesamodzielna, która ma zakończony proces diagnozowania, intensywnego leczenia i nie kwalifikuje się do leczenia szpitalnego. Osoba ta z powodu stanu zdrowia i niesamodzielności potrzebuje opieki i pielęgnacji. Opiekę i pielęgnację zapewnia opiekun medyczny po przeprowadzeniu diagnozy w zakresie potrzeb i problemów podopiecznego. Na podstawie diagnozy ustala sposoby rozwiązywanie problemów i potrzeb osoby chorej i niesamodzielnej. Opiekun ustala pielęgnację kompensacyjną.

6. Promocja i profilaktyka zdrowia

Promocja zdrowia ma ponad 30-letnią historię. Pierwszym dokumentem, w którym przedstawiona została jako kluczowa strategia na poziomie rządowym był raport Lalonde’a z 1974 roku. Sam termin „promocja zdrowia” został wypracowany podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia w 1977 roku.

7. Planowanie i organizowanie pracy opiekuna medycznego przy łóżku chorego

Dokładne rozpoznanie potrzeb higieniczno-pielęgnacyjnych pacjenta jest podstawą do ustalenia czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych dla każdego indywidualnie . Aby rozpoznanie było pełne, musimy podjąć dialog z pacjentem, jego rodziną i zespołem terapeutycznym. Podjęcie pełnego, poprawnego dialogu ułatwi opiekunowi znajomość zasad komunikacji interpersonalnej oraz przepisów prawa z nią związanych.

8. Higiena w zakładach ochrony zdrowia

Mówiąc o higienie w zakładach ochrony zdrowia, należy poznać procedury z nią związane. Istnieją procedury medyczne międzynarodowe i krajowe – zapoznasz się z nimi na stronie internetowej: http://www.icd9.pl/. Procedury określają zakres czynności, jakie mogą zostać podjęte w stosunku do chorego/podopiecznego przez pracowników służby zdrowia i opieki.

9. Pielęgnowanie pacjenta – higiena osobista

Celem higieny osobistej człowieka jest dążenie do uzyskania jak najlepszego samopoczucia i zdrowia. Zaniedbania w higienie mogą prowadzić do tzw. chorób brudnych rąk, zatruć pokarmowych, pasożytów wewnętrznych i zewnętrznych.

10. Zabiegi lecznicze

Podawanie leku podopiecznym wymaga od opiekuna medycznego szczególnej ostrożności, uwagi, skupienia, dokładności i spostrzegawczości. Podając leki, należy zawsze zapoznać się ze zleceniem lekarza oraz wskazówkami producenta dotyczącymi stosowania leku.

11. Odżywianie i wydalanie

Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda w USA (Department of Nutrition, Harvard School of Public Health) pod kierunkiem prof. Waltera C. Willetta opracowali nowe zasady żywienia. Są one bardzo zbliżone do
zasad diety śródziemnomorskiej, która postrzegana jest jako jedna z najzdrowszych na świecie. Nowa piramida żywienia pod wieloma względami pokrywa się ze starą, chociaż wprowadzono do niej kilka ważnych zmian.

12. Pierwsza pomoc w stanach zagrożenia życia i zdrowia – opieka nad chorym

Podstawowe zabiegi resuscytacyjne − zespół czynności obejmujący bezprzyrządowe utrzymywanie drożności dróg oddechowych oraz podtrzymywanie oddychania i krążenia. Natychmiastowe rozpoczęcie
resuscytacji przez świadków zdarzenia zwiększa przeżycie trzykrotnie,
dlatego algorytm BLS (ang. basic life suport) został stworzony dla osób, które nie posiadają pełnego wykształcenia medycznego, ale są świadkami zdarzenia i w sposób znaczący mogą wpłynąć na zminimalizowanie ryzyka zgonu osoby poszkodowanej. Istotą BLS jest resuscytacja krążeniowo-oddechowa.

13. Opieka nad osobą chorą i niesamodzielną

Zgodnie z definicją przyjętą przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) pacjent to osoba korzystająca ze świadczeń opieki zdrowotnej niezależnie od tego, czy jest zdrowa czy chora.

14. Zasady opieki nad osobą chorą i niesamodzielną

Pracę z osobą chorą i niesamodzielną rozpoczynamy od kompleksowej oceny podopiecznego.Możemy do tego wykorzystać kompleksową ocenę geriatryczną. Proces kompleksowej oceny geriatrycznej zaczyna się od identyfikacji „pacjenta w potrzebie”.

15. Wykonywanie czynności opiekuńczych

Działania opiekuńcze są jednym z najstarszych przejawów aktywności człowieka, podejmowanej wobec drugiej osoby w sytuacji, gdy występuje ograniczenie lub brak możliwości zaspokajania przez nią podstawowych potrzeb. Bez nich niejednokrotnie niemożliwe byłoby utrzymanie życia, a także zachowanie i przywracanie zdrowia. Dbanie i troszczenie się o zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych człowieka, dbanie o samego siebie oraz pomaganie innym, gdy z jakichś powodów nie są w stanie sami tego czynić, było od zarania dziejów podstawą intuicyjnych zachowań ludzkich. Od czasów, gdy pielęgnowanie zaczęło funkcjonować w formie zawodowej (druga połowa XIX wieku) działania opiekuńcze (wyuczone) stały się immanentną treścią zawodowego pielęgnowania.

16. Świadczenie opieki osobie chorej i niesamodzielnej

Zabiegi higieniczne, jakie wykonuje opiekun, pozwalają nie tylko na zachowanie czystości czy poprawę samopoczucia pacjenta, ale są także elementem tworzącym relację, elementem profilaktyki zakażeń czy odleżyn. W życiu chorego, zwłaszcza chorego przewlekle, stale trzeba walczyć o wysoką jakość życia. Dążąc do poprawy tej jakości, dbając o zachowanie komfortu i dobrego samopoczucia chorego, opiekun musi dać od siebie bardzo wiele. Poprawa jakości życia chorego idzie w parze ze staraniem o nadanie jego życiu wartości, co jest tym trudniejsze, im bardziej chory jest zależny od opiekuna.

17. Etyka w pracy opiekuna medycznego

Procesy starzenia się społeczeństw w rozwiniętych krajach współczesnego świata wymagają poświęcenia szczególnej uwagi kwestii rozbudowy opieki i efektywnej pomocy w odniesieniu do najstarszych członków populacji. Zajmują się tym zwykle wyspecjalizowane służby, w których pracy liczyć powinien się nie tylko profesjonalizm, ale także wysokie standardy natury etycznej. Temu poświęcony jest m.in. Kodeks Etyczny Polskiego Towarzystwa Pracowników Socjalnych, jednakże wydaje się, iż w pracy opiekunów osób starszych, opiekunów medycznych przydatne mogą być także wybrane zasady etyczne wypracowane przez zawody medyczne. Do najważniejszych z nich możemy zaliczyć cztery zasady etyki medycznej. Ponadto w pracy z osobami starszymi wydaje się być przydatny model partnerski, jako że w najwyższym stopniu sprzyja przestrzeganiu zasady autonomii i budowaniu wzajemnego szacunku między opiekunem a jego klientem, którego dobro jest normą najwyższą.

18. Prowadzenie i archiwizowanie dokumentacji medycznej

Prowadzenie e-dokumentacji będzie obowiązkowe od 1 sierpnia 2014 r. System informatyczny do zarządzania elektroniczną dokumentacją musi: 

• zapewniać zabezpieczenie przed jej utratą lub uszkodzeniem, 
• tworzyć kopie zapasowe, które w razie awarii elementu infrastruktury zapewnią możliwość odzyskania utraconych danych,
• zapewniać kontrolę dostępu,
• zawierać moduł zarządzania uprawnieniami użytkowników.